Edula

Myśl twórczo!

data: 2010-08-03

Mówi się, że każde dziecko ma w sobie umiejętność twórczego myślenia. U jednych jest ona tylko bardziej rozwinięta niż u innych. U tych pierwszych ponadto im większy stopień rozwoju abstrakcyjnego sposobu pojmowania świata tym mniejszy problem z niesamodzielnością, czy nieuzasadnionym strachem przed stosunkowo niewielkim ryzykiem. I to wszystko prawda.

Warto przy tym także wspomnieć, że  dzieci myślące twórczo i niekonwencjonalnie są bardziej ciekawe świata, pomysłowe, a ponadto nie mają żadnych problemów z funkcjonowaniem w życiu społecznym. Wykazują się bowiem większą tolerancją, zrozumieniem i akceptacją otaczającego świata.

Dlatego też nowoczesna pedagogika bardzo skupia się na stymulowaniu rozwoju dziecka w kierunku twórczego myślenia, przede wszystkim z uwzględnieniem praktycznych ćwiczeń przy jednoczesnym zminimalizowaniu  treści teoretycznych. Naturalnym zatem jest prowadzenie zajęć, tak aby były one skierowane na domyślanie się, zgadywanie, krążenie wokół tematu, analogie, przeciwieństwa i refleksje.

W związku  z tym nauczyciele powinni się skupić na zajęciach praktycznych, a przy tym nie powinni unikać wiedzy potocznej. Powstało już szereg technik stymulujących twórcze myślenie. Niezależnie jednak od tego jaką metodę wybierzemy jako nauczyciele lub rodzice musimy pamiętać o kilku  podstawowych zasadach:

- nie oceniamy się wzajemnie (w myśl reguły, że każdy pomysł jest dobry)
- zajęcia w ramach twórczego myślenia są zawsze lekcjami grupowymi. Im więcej osób uczestniczy w takich spotkaniach tym większa szansa na efekty.
- tworzymy jak największą ilość pomysłów, jako że zwolennicy rozwoju twórczego pracują w myśl zasady „ilość rodzi jakość”
- podczas zajęć nie jest istotne autorstwo pomysłów, czyli wszystkie idee są nasze, żaden nie jest mój.

Kolejnym elementem, o którym warto pamiętać  podczas organizowania takich zajęć to odpowiednia atmosfera. Każdy uczestnik powinien czuć się akceptowany, wolny oraz bezpieczny.

Taką atmosferę najlepiej tworzy komunikacja. Wbrew pozorom jest to bardzo trudne zadanie.

Dlatego choć prowadzący zajęcia najczęściej starają się wzbogacić swoje lekcje o twórcze pomysły czy kreatywne rozwiązania to zwykle popełniają podstawowe błędy, które prof. Edward Nęcka  - psycholog twórczości –określa mianem „mordowania pomysłów”.

W jednej ze swoich publikacji profesor Nęcka tworzy nawet listę sposobów, a nawet słów, które ludzie bardziej bądź mniej świadomie stosują, a które w efekcie tłumią dziecięca aktywność twórczą.

Na wspomnianej liście można znaleźć między innymi takie słowa jak:

 -  nigdy dotąd tego nie robiliśmy,
-   to zapewne nie będzie działać
-   co pomyśli …. (ktokolwiek od kogo jesteśmy zależni)
-   w teorii to świetny pomysł, ale jakoś nie widzę tego w praktyce
-   gdyby ten pomysł był taki świetny to pewnie już ktoś wpadłby na to wcześniej
-   to nie zadziała
-   będzie z tym zapewne jakiś problem
-   przecież dawaliśmy sobie do tej pory radę i bez tego.

Również Robert Fisher stworzył listę zwrotów często używanych przez dorosłych, które nie tylko zabijają w dzieciach  twórczość, ale także – a może przede wszystkim – znacząco obniżają samoocenę maluchów.

Do tego typu komunikatów zdaniem profesora Fishera należą:

- skąd bierzesz te głupie pomysły?
- nie zadawaj głupich pytań
- kto to widział, żeby tak robić
- czy Ty choć raz mógłbyś zrobić coś jak należy?

Fisher proponuje zatem zastąpić powyższe komunikaty następującymi:

-   to interesujące!
-   opowiedz o tym coś więcej,
-   dobre pytanie!
-   dobrze, że sam na to wpadłeś,
-   na pewno dasz sobie radę,
-   najpierw spróbuj sam, jak będziesz potrzebować pomocy – daj mi znać.

W każdym razie warto ćwiczyć i rozwijać swój twórczy sposób myślenia. Jak to zrobić? Jest kilka ćwiczeń , których systematyczne stosowanie pozwoli na rozbudzenie w dzieciach kreatywnego patrzenia na świat.

Oto kilka z tych, które spokojnie można zastosować  na grupie dzieci:

1)  Anagramy

Ćwiczenie polega na zmianie kolejności liter w wyrazie np. nazwie zwierzęcia, planety, rzeki itp. Inna osoba (grupa) odgaduje jaka to nazwa.
Przykład: Zaszyfrowana nazwa ma mieć formę wizytówki zawierającej imię i nazwisko.

•       Bil Eywor – wieloryb
•       Sam Pynsz – szympans
•       Al. Toriga – aligator

Ćwiczenie to służy przede wszystkim rozwijaniu płynności myślenia.

2)  Niezwykłe zastosowania

Zadanie polega na wymyśleniu nowych zastosowań powszechnie znanych przedmiotów. Najlepiej, gdy nauczyciel przeprowadza ćwiczenie w niewielkiej grupie.

W trakcie zadania  uczniowie wymyślają i zapisują na kartkach różne zastosowania dowolnego przedmiotu np. szklanki, plastikowego kubka w ogrodnictwie, apaszki w górach.

Ważne, aby pamiętać, że pomysły nie muszą być poważne i realistyczne, mogą być zupełnie dowolne, bo celem ćwiczenia nie jest wymyślanie rozwiązań, które da się zastosować w praktyce. I tu trzeba pamiętać, że zasadniczym założeniem tego ćwiczenia jest zwrócenie uwagi uczniów na nasze codzienne nadmierne przywiązanie do jednej funkcji pełnionej przez dany przedmiot.

Kiedy uczniowie skończą zapisywać swoje pomysły ich zadaniem jest głośne odczytanie ich na forum.  Pod żadnym pozorem nie wolno w tym czasie krytykować czy wyśmiewać zasłyszanych koncepcji.

3) Przedstawienia pantomimiczne

„Osoby, duety lub małe grupy losują kartki z nazwą zwierzęcia, czynności, zjawiska atmosferycznego np. kangur, burza, czynności sprzyjające zachowaniu zdrowia, po czym bez rekwizytów, słów oraz pisma przedstawiają np. daną czynność. Grupa powinna jak najdokładniej odczytać prezentowaną scenkę”

Można tę formę  rozwinąć do przedstawienia, czy inscenizacji. Istnieje szereg ćwiczeń nawet takich, które są  oparte nie tyle o pantomimę ile o artystyczną twórczość polegającą np. na dźwiękowym naśladowaniu zjawiska. Dzieci zwykle świetnie się bawią przy tego typu aktywności.

4) Jestem kolorem i naturą

Uczniowie wypełniają karty ćwiczeń, na których widnieją cztery koła. W konkretnych konturach mają narysować siebie jako: kolor, kwiat, górę i drogę. Następnie po upływie kilku minut ujawniają swoje odpowiedzi jednej osobie uzasadniając swoje decyzje rysunkowe.
Ważne, aby pamiętać, że nie należy zmuszać uczniów do wypowiadania się na temat własnych rysunków jeśli nie chcą tego zrobić. Natomiast warto inspirować i pobudzać ich wyobraźnię.

Zasadniczym celem ćwiczenia jest pobudzanie samoświadomości dziecka.

5) Dokończ wiersz

Uczniowie, bądź uczestnicy innych zajęć grupowych o charakterze twórczym dostają pół dowolnie wybranego przez prowadzącego wiersza, zapisanego na połowie kartki. Zadaniem dzieci jest dokończenie rozpoczętych w wierszu zdań.

6) Przypominam sobie

Ćwiczenie, które można przeprowadzać zarówno w grupach jak i indywidualnie. Polega na tym, że uczestnicy muszą przypomnieć sobie np. nazwy jak największej ilości zwierząt zamieszkujących półwysep Indochiński, zwierząt latających, ssaków, roślinożerców etc.

Ilość tematów w tym zadaniu jest dowolna. Wszystko bowiem zależy od inicjatywy i dobrych chęci prowadzącego zajęcia.

Zagadnienia mogą więc dotyczyć szeregu różnych zjawisk atmosferycznych, przyrodniczych itp.

Jedynym ograniczeniem tego ćwiczenia jest wyobraźnia nauczyciela.


To tylko kilka podstawowych zadań z twórczego myślenia, nie ulega jednak wątpliwości, że warto wprowadzać je sukcesywnie w życie. Tym bardziej, że mogą to swobodnie robić nie tylko nauczyciele czy pedagodzy, ale także rodzice w wolnej chwili.

Poza tym dzieci, które swobodnie myślą niemają zwykle wiekszych problemów w szkole,bezproblemowo ucząc się - tworzą np. mapy myśli, szybko kojarzą i szybciej rozumieją nwe zagadnienia pojawiające się w szkole.

Autor: Małgorzata Pielka.